|
|
DeojkeÀ
keÀer
yeerceeefj³eeW keÀe efve³eb$eCe
DeojkeÀ keÀer HeÀmeue SkeÀ veieoer HeÀmeue nw, hejbleg yeerceeefj³eeW keÀer Jepen mes DeejbefYekeÀ DeJemLee ceW ner jesie ûeefmele nes peeves kesÀ keÀejCe keÀeHeÀer vegkeÀmeeve neslee nw~ Dele: DeojkeÀ mes veieoer Òeeefhle kesÀ efue³es ³en DeeJeM³ekeÀ nw efkeÀ HeÀmeue keÀer yeerceeefj³eeW mes j#ee keÀer pee³es, leeefkeÀ Yejhetj ueeYe Òeehle nes mekesÀ~ ³es yeerceeefj³eeb efvecve nQ -
metKee jesie
³en jesie He̳etpesefj³ece veecekeÀ HeÀHetbÀo Üeje Glhevve neslee nw~ Fme jesie ceW ÒekebÀo KesleeW SJeb Yeb[ejeW ceW efJeieefuele nesles osKee ie³ee nw~ Fme jesie ceW He̳etpesefj³ece jesefpe³ece veecekeÀ HeÀHetbÀo Yeer heeF& ieF& nw, eEkeÀleg Ssmee mecePee peelee nw efkeÀ ³en HeÀHetbÀo mJemLe ÒekebÀoeW keÀes ûeefmele veneR keÀj mekeÀleer kesÀJeue meæ[s ÒekebÀoeW hej ner Dee¬eÀceCe keÀjleer nw~
ue#eCe : Fme jesie keÀe ÒeLece ue#eCe heefÊe³eeW keÀe heeruee heæ[vee nw~ yeeo ceW jesie ûemle heewOes metKepeeles nQ~ jesie ûemle heewOeeW kesÀ ÒekebÀoeW keÀes keÀeìkeÀj osKeves hej yeer®e ceW ceìcewuee efoKeeF& osles nw, jesie ûemle ÒekebÀo vejce nesles nQ Deewj GvnW oyeeves hej heeveer efvekeÀuelee nw~ Fme jesie mes heewOes ieue peeles nQ, Deewj KeeR®eves hej Deemeeveer mes yeenj efvekeÀue Deeles nQ~ ³en jesie yeerpeesæ[ SJeb ceÉoesæ{ nw~
DeeOeej-ieueve
³en jesie mkeÀuesjesefMe³ece jesueHeÀmeeF& veecekeÀ HeÀHetbÀo Üeje neslee nw~ Fme jesie mes ûemle heewOeeW kesÀ ÒekebÀoeW kesÀ DeeOeej ceW meHesÀo keÀheeme kesÀ meceeve HeÀHetbÀo keÀe keÀJekeÀ peeue efoKeeF& oslee nw, efpemeceW yeeo ceW mejmeeW ³ee jeF& kesÀ meceeve ieesue peerJeeCeg yeveles nQ~ Fme jesie kesÀ Dee¬eÀceCe mes ÒekebÀoeW keÀe DeeOeej ieue peelee nw Deewj ÒekebÀo efmekegÀæ[ peeles nQ leLee heewOes cegjPeekeÀj cej peeles nQ, Yeb[ejCe keÀer DeJemLee ceW Yeer ³en HeÀHetbÀo ÒekebÀoeW keÀes meæ[eleer nw~
ÒekebÀo efJeieueve (meeHeÌìjeì)
³en jesie DeefOekeÀlej heerefLe³ece SHesÀveer[jcesìce SJeb heer. cesjerìerefue³ece Üeje Glhevve neslee nw, hejbleg heer. ûesmejue SJeb heer. yeìuesjeF& Üeje Yeer ÒekebÀo efJeieueve osKee ie³ee nw~ ceO³eÒeosMe ceW heerefLe³ece SHesÀveer[jcesì veecekeÀ HeÀHetbÀo DeefOekeÀ heeF& ieF& nw~
ue#eCe : Fme jesie kesÀ Dee¬eÀceCe nesves hej heewOeeW keÀer heÊeer keÀe efmeje ³ee efkeÀveeje heeruee nes peelee nw~ yeeo ceW ³en heerueeheve hetjs heewOes hej HewÀue peelee nw Deewj otj mes Kesle heeruee efoKeeF& oslee nw~ yeeo ceW heefÊe³eeb cegjPeeves kesÀ yeeo HeÀìkeÀj metKe peeleer nw Deewj Petueves ueieleer nw~ metKee ngDee Yeeie ueerHeÀ MeerLe keÀer Deesj yeæ{lee nw~ FmekesÀ DeueeJee ÒekebÀo Deewj leves kesÀ yeer®e ceW meæ[ve nes peeleer nw, pees Yetjer hevemeesKe Oeyyes kesÀ ªhe ceW efoKeleer nw Fme lejn kesÀ leves KeeR®eves hej Deemeeveer mes ÒekebÀoeW mes Deueie nes peeles nQ~ ³en meæ[ve leveeW mes ÒekebÀoeW ceW hengb®eleer nw, efpememes kebÀo heerues ³ee yeojbie neskeÀj meæ[ peeles nQ~ ³eefo meæ[s ngS kebÀoeW keÀes keÀeìkeÀj osKee pee³es lees kebÀoeW kesÀ Deboj iebOe³egkeÌle meæ[e ngDee Yeeie efoKeeF& oslee nw~ Fmeer meæ[s ngS Yeeie ceW jesie keÀejkeÀ HeÀHetbÀo jnleer nQ~ ÒekebÀo ieueve ceW ÒekebÀoeW kesÀ jsMes veneR meæ[les kesÀJeue peæ[s veä nes peeleer nQ Deewj ÒekebÀo keÀer yeeæ{ Yeer ªkeÀ peeleer nw~ Yeb[ejCe ceW Yeer ÒekebÀo ieueve keÀer ef¬eÀ³ee ®eueleer jnleer nw~
jesie ÒekeÀì nesves keÀer DeJemLeeSb
³eefo jesieeCeg ÒekebÀoeW ceW ceewpeto nw, lees meJe&ÒeLece Fme jesie kesÀ ue#eCe heewOe ieueve ([seEcheieDee@HeÀ) kesÀ ªhe ceW heewOe DeJemLee ceW ner efoKeeF& oslee nw DeLeJee Yetefceiele HeÀHetbÀo Üeje Dee¬eÀceCe heewOes keÀer yeæ[er DeJemLee ceW ngDee lees heewOes cej peeles nQ~ Fme jesie keÀe ÒekeÀeshe 28 mes 34° mesvìerûes[ kesÀ leehe¬eÀce, Demeceleue Yetefce ceW heeveer Yejves ³ee Del³eefOekeÀ Jeºee& keÀer DeJemLee ceW DeefOekeÀ neslee nw~
Òel³eeJele&ve
³en jesie yeerpepev³e SJeb Yetefcepev³e oesveeW ner lejn mes neslee nw~ mJemL³e efoKeves Jeeues ÒekebÀoeW ceW Yeer Fme jesie keÀer HeÀHetbÀo ceewpeto jnleer nw~ Yetefcepev³e HeÀHetbÀo ceewmece ÒeeflejesOeer, leehe¬eÀce menveMeerue yeerpeeCegDeeW kesÀ ªhe ceW peerefJele jnleer nw~ ÒekebÀoeW kesÀ efíuekesÀ ceW Fme lejn kesÀ yeerpeeCeg Deboj peerefJele jnles nQ~ peceerve ceW jn ieS meæ[s kebÀo SJeb heewOeeW kesÀ DeJeMesºe Yeer Fme jesie keÀes yeæ{eves ceW mene³ekeÀ nesles nQ~
MeekeÀeCeg pev³e metKee jesie
³en jesie pegueeF& mes HeÀjJejer ceen lekeÀ osKee ie³ee nw~ ³en m³et[esceesveeme meewuesvesefme³esjce veecekeÀ MeekeÀeCeg Üeje HewÀuelee nw~ Fme jesie keÀe Dee¬eÀceCe heewOeeW keÀer 2-4 ceen keÀer DeJemLee ceW neslee nw~ peye leehe¬eÀce keÀce leLee Yetefce SJeb nJee ceW he³ee&hle veceer nesleer nw~ leye Fme jesie keÀe ÒekeÀeshe DeefOekeÀ neslee nw~ DevegketÀue DeJemLee ceW Fme jesie keÀe meb¬eÀceCe leerJe´ ieefle mes neslee nw~
ue#eCe : meJe&ÒeLece HeewOes keÀer ûeerJee hej hevemeesKe yeejerkeÀ Oeeefj³eeb ³ee Oeyyes yeveles nQ leogHejevle meyemes efve®eueer heÊeer hej heerues ³ee keÀebmes keÀer Oeeleg kesÀ jbie kesÀ Oeyyes yeveles nQ Deewj ¬eÀceMe: Thej keÀer heefÊe³eeW hej yeæ{les nQ~ FmekesÀ keÀejCe heefÊe³eeW keÀe efkeÀveeje efmekegÀæ[e SJeb keÀebmes kesÀ jbie keÀe nes peelee nw~ Fmemes heefÊe³eeb cegjPeekeÀj cegæ[ SJeb PegkeÀ peeleer nQ Deewj heewOee metKe peelee nw~ Ssmes heewOes keÀe DeeOeej ûeerJee hej ieue peelee nw Deewj KeeR®eves hej Deemeeveer mes yeenj Dee peelee nw~ oyeeves hej jesie ûemle heewOes kesÀ kebÀoeW mes otefOe³ee pewmee ef®eheef®ehee heoeLe& efvekeÀuelee nw~ jesie ûemle heewOeeW keÀes ®eerjves hej GmeceW keÀeueer Oeeefj³eeb efoKeeF& osleer nQ~ pee³euece SJeb HeÀuees³ece TlekeÀeW ceW Yeer ³en MeekeÀeCeg hee³ee peelee nw~ kebÀoeW hej Yeer ÒeejbYe ceW hevemeesKe Oeyyes yeveles nQ, pees yeæ{keÀj kebÀo hej HewÀue peeles nQ~ ³eefo jesie ûemle kebÀoeW keÀes keÀeìkeÀj SkeÀ efieueeme meeHeÀ heeveer ceW kegÀí osj lekeÀ jKe oW lees heeveer keÀe jbie ieboe nes peelee nw~ Fme jesie mes ûemle meæ[s ÒekebÀoeW ceW efceceerûesuee veecekeÀ keÀerì keÀer metb[er Yeer osKeer ieF& nw~ Fme metb[er kesÀ Mejerj kesÀ Thej ceW Yeer ³es MeekeÀeCeg hee³es ie³es nw~
Òel³eeJele&ve
³en jesie yeerpepev³e SJeb Yetefcepev³e efceceerûesuee keÀer metb[er
Fme jesie keÀes HewÀueeves ceW mene³elee keÀjleer nw~
Keæ[er HeÀmeue ceW oJee keÀe efíæ[keÀeJe
Keæ[er HeÀmeue ceW yesveuesì, yesefJeefmìve 1.5 ûeece DeLeJee kegÀceeve-Sue, HeÀeFìesueeve ³ee [e³eLesve Sce. 45 3.0 ûeece Òeefle ueerìj heeveer keÀer oj mes Ieesue yeveekeÀj efíæ[keÀeJe keÀjves mes heefÊe³eeW kesÀ Oeyyee jesie keÀe ÒekeÀeshe keÀce neslee nw~ meeLe ner [e³eLesve Sce 45 mes MeekeÀeCeg peefvele metKee jesie keÀe ÒekeÀeshe Yeer keÀce neslee nw~
GJe&jkeÀ SJeb oJee kesÀ efíæ[keÀeJe keÀe ÒeYeeJe
Òeefle SkeÀæ[ 5-6 efkeÀuees ve$epeve, 2-3 efkeÀuees mHegÀj leLee 500 ûeece [e³eLesve Sce-45 keÀes 200 ueerìj heeveer ceW Ieesue yeveejkeÀ 10 efove kesÀ Deblej hej 7-8 yeej efíæ[keÀeJe keÀjves mes Oeyyee jesie SJeb MeekeÀeCeg jesie keÀe ÒekeÀeshe keÀce neslee nw leLee hewoeJeej 20-25% keÀer yeæ{eslejer nesleer nw~
heefÊe³eeW keÀe Oeyyee jesie
³en jesie keÀF& ÒekeÀej kesÀ HeÀHetbÀoeW pewmes - nsuecesvLees mheesefj³ece cesef[ce, HeÀeFueesefmìkeÌme efpevpesJesjer, keÀeuesìesì£eFkeÀce efpevpesyejer SJeb keÀjyetueefj³ee veecekeÀ HeÀHetbÀoeW Üeje neslee nw~ m³et[esyueeFì veecekeÀ yeerceejer Yeer osKeer ieF& nw, pees hesueerceguesefj³ee efHeÀueceWìesmee veecekeÀ HeÀHetbÀo mes nesleer nw~ nsueefcevLeesmheesefj³ece HeÀHetbÀo kesÀ keÀejCe Jeºee& $e+leg ceW heefÊe³eeW hej íesìs-íesìs HevemeesKe Oeyyes yevevee ÒeejbYe nes peeles nw, eEkeÀleg Jeºee& ve nesves keÀer efmLeefle ceW Oeyyes keÀlLeF& jbie keÀer Oeeefj³eeW mes efIejs DeC[ekeÀej nes peeles nQ~ Fve OeyyeeW kesÀ yeer®e keÀe Yeeie Jeºee& keÀer efmLeefle ceW meæ[e ngDee, hevemeesKe jnlee nw, eEkeÀleg meeHeÀ ceewmece ceW metKee SJeb efíleje ngDee jnlee nw~ HeÀeFueesefmkeÀìe keÀe Dee¬eÀceCe efmelecyej-DekeÌìtyej ceW efoKeeF& oslee nw~ FmekesÀ ue#eCe Yeer Thej yelee³es ieS Devegmeej ner nesles nQ, eEkeÀleg ³es DeefOekeÀ uebyes nesles nQ~ Ssmes keÀF& Oeyyes Deeheme ceW efceuekeÀj heefÊe³eeW keÀes megKee osles nQ~
yeerceeefj³eeW keÀe SkeÀerkeÉÀle efve³eb$eCe
GhejeskeÌle meYeer yeerceeefj³eeW mes ye®eeJe kesÀ efue³es
efvecveefueefKele Ghee³e Deheveeves ®eeefnS -
1.
mJemLe SJeb jesie jefnle yeerpe ueieeves kesÀ efue³es Ghe³eesie keÀjvee
®eeefnS~
2.
Òel³eskeÀ Jeºe& SkeÀ ner Kesle ceW DeojkeÀ veneR ueieevee ®eeefnS~
keÀce mes keÀce 3-4
Jeºeea³e HeÀmeue ®e¬eÀ DeheveeJeW~
3.
DeojkeÀ Tb®eer SJeb De®ís peue efvekeÀeme Jeeueer nukeÀer-jsleerueer
³ee ogceì Yetefce ceW ueieevee ®eeefnS~
4.
yeesves kesÀ henues ìtìs yeerpe ÒekebÀoeW keÀes [e³eLesve Sce 45
³ee mesjsmeeve (IegueveMeerue ®etCe&) ³ee ìehemesve SHeÀ 45
kesÀ 3.0
ûeece leLee yesefJeefmìve 1.5
ûeece Òeefle ueerìj heeveer keÀer oj mes Ieesue yeveekeÀj FmeceW 30-40
efceveì lekeÀ yeerpe ÒekebÀoeW keÀes [gyeekeÀj jKeW efHeÀj Ieesue mes
efvekeÀeuekeÀj íe³ee ceW megKeekeÀj Kesle ceW ueiee³eW~ Keæ[er
HeÀmeue hej yesveuesì ³ee yesefJeefmìve 15
ie´ece oJee ³ee [e³eLesve Sce 45
³ee ìehemesve SHeÀ 45, 30
ûeece oJee Òeefle 10
ueerìj heeveer keÀer oj mes Ieesue yeveekeÀj 12-15
efove kesÀ Deblej mes efíæ[keÀeJe keÀjW~
5.
heefÊe³eeW kesÀ Oeyyee jesie kesÀ efve³eb$eCe kesÀ efue³es 1%
yees[eX efceÞeCe keÀe efíæ[keÀeJe ÒeYeeJekeÀejer SJeb ueeYeoe³ekeÀ
hee³ee ie³ee nw~
6.
jesie ûemle, meæ[s ieues heewOeeW SJeb ÒekebÀoeW keÀes Kesle mes yeenj
efvekeÀeue keÀj peuee oW~
7.
yeesves kesÀ hetJe& Yetefce keÀe Ghe®eej leeceϳegkeÌle oJee (HeÀeFìesueeve,
yueeFìskeÌme-50
kesÀ 3.0
ûeece Òeefle ueerìj heeveer keÀer oj mes Ieesue yeveekeÀj keÀce mes
keÀce 2-3
ueerìj Ieesue Òeefle Jeie& ceerìj kesÀ efnmeeye mes peceerve ceW [eueW~)
FmekesÀ yeeo peceerve peye yeesves keÀes lew³eej nes lees yeesves keÀer
veeueer ceW Fme ÒekeÀej keÀe efíæ[keÀeJe keÀj kebÀoeW keÀes yeesves
kesÀ yeeo {bkeÀ oW~
8.
Keæ[er HeÀmeue hej yesveuesì ³ee yesefJeefmìve 15
ûeece oJee Òeefle 10
ueerìj heeveer keÀer oj mes Ieesue yeveekeÀj efíæ[keÀeJe keÀjves mes
Fme jesie keÀer jeskeÀLeece keÀer pee mekeÀleer nw~
9.
Yetefce Ghe®eej kesÀ efue³es ceF&-petve kesÀ cenerves ceW Kesle ceW
ieeruee keÀjkesÀ heeueerLeerve mes {keÀkeÀj 8-10
efove lekeÀ jKevee ®eeefnS, efpememes Yetefce kesÀ peerJeeCeg veä nes
mekeWÀ~
@ [e@.
S®e.Sme.je³e
Jew%eeefvekeÀ, keÀ]=ef<e efJe%eeve kesÀvê, ìerkeÀceieæ{
|
