Kesle Deewj yeeæpeej

Deveg¬eÀceefCekeÀe

pegueeF&-efmele. 2001

®eeJeue efve³ee&le

yeæ{leer mecYeeJeveeSb

Oeeve efJeMJe keÀer pevemebK³ee kesÀ 60 ÒeefleMele mes DeefOekeÀ keÀe ÒecegKe KeeÐeevve nw~ efJeée kesÀ ueieYeie 1500 ueeKe nskeÌìs³ej #es$e ceW Oeeve keÀe ueieYeie 5800 ueeKe ìve Glheeove neslee nw~ ³en HeÀmeue efJeMJe keÀer kewÀueesjer Deehete|le ceW 22 ÒeefleMele Je Òeesìerve Deehete|le ceW 22 ÒeefleMele keÀe ³eesieoeve osleer nw~

mJelev$elee kesÀ yeeo Yeejle ceW ®eeJeue kesÀ #es$e ceW JeÉef× ngF& nw leLee #es$e ceW Deye efmLejlee Dee ieF& nw peyeefkeÀ Glheeove ueieeleej yeæ{lee ner pee jne nw~ 1950-51 ceW Yeejle ceW 205.8 ueeKe ìve ®eeJeue keÀe Glheeove ngDee Lee, 1997-98 Jeºe& ceW ³en yeæ{keÀj 823 ueeKe ìve lekeÀ hengb®e ie³ee nw~ Glheeove ceW Fme JeÉef× keÀe Þes³e Jew%eeefvekeÀeW Üeje G®®e Glheeove #ecelee, jesiejesOeer Òepeeefle³eeW keÀe efJekeÀeme SJeb keÉÀºekeÀeW ceW ®eeJeue Glheeove keÀs Òeefle yeæ{leer peeieªkeÀlee mes GlheeokeÀlee ceW JeÉef× keÀes efo³ee pee mekeÀlee nw~ Jeºe& 1950-51 ceW Yeejle ceW Deewmele GlheeokeÀlee 668 efkeÀ.ûee./nskeÌìs³ej Leer pees Jeºe& 1997-98 ceW yeæ{keÀj 1895 efkeÀ.ûee./nskeÌìs³ej lekeÀ hengb®e ieF& nw~ Fmemes Yeejle ves KeeÐeevve kesÀ #es$e ceW DeelceefveYe&jlee Òeehle keÀj ueer nw~ Yeejle ceW ®eeJeue keÀer Òeefle J³eefkeÌle Òeefleefove GheueyOelee pees Jeºe& 1951 ceW 158.9 ûeece Leer, Jeºe& 1998 ceW pevemebK³ee keÀer leerJe´ JeÉef× oj kesÀ yeeJepeto 216.4 ûeece nes ieF& nw~

Jeºe& 1997-98 kesÀ ®eeJeue kesÀ Devleie&le #es$e,Glheeove SJeb GlheeokeÀlee kesÀ jep³eJeej DeebkeÀæ[s Òeoe|Mele keÀjles nQ efkeÀ HeefM®eceer yebieeue, GÊej ÒeosMe, ceO³eÒeosMe, efyenej Je Gæ[ermee ceW, Yeejle ceW ®eeJeue kesÀ Devleie&le kegÀue #es$e keÀe 60.9 ÒeefleMele #es$e nw~ Fmeer ÒekeÀej Glheeove ceW GhejeskeÌle jep³e, osMe ceW kegÀue ®eeJeue Glheeove ceW 52.1 ÒeefleMele keÀe ³eesieoeve osles nQ~ Yeejle kesÀ efJeefYevve jep³eeW ceW ®eeJeue keÀer GlheeokeÀlee ceW Yeer keÀeHeÀer Devlej nw~ hebpeeye (3465 efkeÀ.ûee./ns.), leefceuevee[g (2987 efkeÀ.ûee./ns.)Je nefj³eeCee (2797 efkeÀ.ûee./ns.) keÀer GlheeokeÀlee kesÀ efJe©× Gæ[ermee (1380 efkeÀ.ûee./ns.), efyenej (1362 efkeÀ.ûee./ns.) leLee ceO³e ÒeosMe (831efkeÀ.ûee./ns.)ceW Jele&ceeve GlheeokeÀlee Del³evle keÀce nw leLee Fve ÒeosMeeW ceW ®eeJeue keÀer GlheeokeÀlee jeä£er³e Deewmele mes Yeer keÀce nw~

Òee®eerve keÀeue ceW, Yeejle keÀe mLeeve keÀYeer-Yeer ®eeJeue efve³ee&lekeÀ osMeeW ceW veneR jne, hejvleg Demmeer kesÀ oMekeÀ kesÀ DeejcYe ceW Yeejle ves ®eeJeue ceW HetCe& DeelceefveYe&jlee Òeehle keÀj ueer~ osMe ceW Òeefle Jeºe& efjkeÀe@[& Glheeove Je DevegketÀue yeepeej mìe@keÀ leLee Devleje&ä£er³e yeepeej ceW yeemeceleer ®eeJeue efve³ee&le DeejcYe efkeÀ³ee pees Oeerjs-Oeerjs yeæ{lee ner pee jne nw~ efJeMJe ®eeJeue efve³ee&le ceW Yeejle keÀe DebMe pees 1970-71 ceW 0.6 ÒeefleMele Lee, Jeºe& 1980-81 ceW 3.7 ÒeefleMele Jeºe& 1990-91 ceW 6.4 ÒeefleMele leLee 1992-93 ceW 7.8 ÒeefleMele lekeÀ yeæ{ ie³ee Lee~ Jeºe& 1996-97 ceW ³en DebMe 5.3 ÒeefleMele Lee~ Je<e& 1970-71 ceW Yeejle mes 5 keÀjesæ[ ©HeS cetu³e keÀe ®eeJeue efve³ee&le efkeÀ³ee ie³ee Lee pees Jeºe& 1996-97 ceW yeæ{keÀj 3,1,17 keÀjesæ[ ©he³es nes ie³ee~ Jeºe& 1970-71 ceW kegÀue keÉÀefºe efve³ee&le ceW ®eeJeue efve³ee&le keÀe DebMe 1.02 ÒeefleMele Lee pees yeæ{les-yeæ{les Jeºe& 1996-97 ceW 12.66 ÒeefleMele nes ie³ee~

®eeJeue kesÀ efve³ee&le ceW ³en Dee½e³e&pevekeÀ heefjJele&ve 1986 ceW ÒecegKe ®eeJeue efve³ee&lekeÀeW Üeje mebieef"le SkeÀ efvepeer mebmLee- DeefKeue Yeejleer³e ®eeJeue efve³ee&lekeÀ mebIe (S. DeeF&. Deej. F&. S.) efpemekeÀes Yeejle mejkeÀej kesÀ efouueer efmLele JeeefCep³e ceb$eeue³e Üeje veweflekeÀ men³eesie efceuee, kesÀ mebYeeefJele Òe³eemeeW mes ner mecYeJe nes mekeÀe~

efJeefYevve osMeeW keÀes Yeejle mes ®eeJeue efve³ee&le kesÀ DeeBkeÀæ[s mheä keÀjles nQ efkeÀ iele Je<eeX ceW Yeejleer³e ®eeJeue kesÀ Dee³eelekeÀ osMeeW kesÀ DebMe ceW Del³eble heefjJele&ve ngS nQ~ Jeºe& 1980-81 mes 1990-91 lekeÀ meesefJe³ele mebIe Yeejleer³e ®eeJeue keÀe ÒecegKe Dee³eelekeÀ jeä£ Lee, hejvleg Jeºe& 1994-95 ceW meToer Dejye keÀes meyemes DeefOekeÀ cee$ee ceW ®eeJeue efve³ee&le ngDee~ JeneR Jeºe& 1995-96 ceW FC[esvesefMe³ee keÀes meJee&efOekeÀ ®eeJeue efve³ee&le efkeÀ³ee ie³ee~

efJeée yeepeej ceW Fme mece³e G®®e iegCeJeÊee Jeeues uecyes oeves, ceO³ece iegCeJeÊee Jeeues oeves, íesìs oeves, megieefvOele yeemeceleer leLee iuetìerveme ®eeJeue keÀer Yeejer ceebie nw~ efJeMJe kesÀ ueieYeie 150 ueeKe ìve ®eeJeue kesÀ efve³ee&le ceW 10 ÒeefleMele mes keÀce yeemeceleer ®eeJeue neslee nw, hejvleg Yeejleer³e GheceneÜerhe kesÀ yeemeceleer ®eeJeue keÀe cetu³e, G®®e iegCeJeÊee ³egkeÌle iewj yeemeceleer ®eeJeue keÀer Òepeeefle³eeW keÀer leguevee ceW leerve iegvee DeefOekeÀ neslee nw~

yeemeceleer ®eeJeue keÀer leerve cegK³e efJeMesºeleeSb nesleer nQ~ 6.5 efce.ceer mes DeefOekeÀ uecyee oevee, hekeÀves hej oeves keÀe DeekeÀej 1.8 iegvee mes DeefOekeÀ yeæ{ peevee leLee hekesÀ ®eeJeue keÀe ceguee³ece nesvee nw~ Yeejle ceW keÀF& megiebefOele Òepeeefle³eeB GieeF& peeleer nQ, hejvleg GveceW GhejeskeÌle leerve ceW mes SkeÀ ³ee oes efJeMesºeleeSb ner nesleer nQ~ Dele: yeemeceleer 370 (hebpeeye yeemeceleer, DeceÉlemej yeemeceleer)keÀjveeue ueeskeÀue ($eeJeoer yeemeceleer) ìeF&He leerve (osnjeotve yeemeceleer) Je yeemeceleer 217 (heeefkeÀmleeveer yeemeceleer) keÀe ner efve³ee&le neslee nw~

yeemeceleer ®eeJeue keÀer Kesleer Yeejle ceW hebpeeye (keÀhetjLeuee, iegjoemehegj, DeceÉlemej, he"evekeÀesì), nefj³eeCee (keÀjveeue, Decyeeuee, kegÀ©#es$e) leLee HeefM®eceer GÊejÒeosMe (osnjeotve, menejvehegj ,cegpeHeÌHeÀjveiej, vewveerleeue, HeerueerYeerle) ceW keÀer peeleer nw~ 7.8 ueeKe #es$e mes 60-65 ueeKe ìve ®eeJeue ÒeefleJeºe& Òeehle neslee nw efpemekeÀe ueieYeie 60-65 ÒeefleMele DebMe efve³ee&le keÀj efo³ee peelee nw~

MeesOe mebmLeeveeW Üeje G®®e Glheeove #ecelee Jeeueer keÀF& Òepeeefle³eeB efJekeÀefmele keÀer pee ®egkeÀer nQ, hejvleg Fve DeefOekeÀebMe Òepeeefle³eeW ceW yeemeceleer ®eeJeue kesÀ iegCeeW keÀer efJeefMeälee keÀe DeYeeJe nw, efpememes keÉÀºekeÀ SJeb J³eeheejer oesveeW ner YeÏefcele jnles nQ~ FveceW kesÀJeue Hetmee yeemeceleer 1 Òepeeefle SkeÀ Ssmee DeheJeeo nw pees ve efmeHe&À DeefOekeÀ Ghepe osleer nw, Deefheleg iegCeJeÊee ceW Yeer Þes<" nw~ Fme Òepeeefle keÀe efve³ee&le ueieeleej yeæ{ jne nw~

³eefo ÒeeLeefcekeÀlee Jeeueer Òepeeefle³eeW keÀer Kesleer keÀes J³eeheej Üeje Òeeslmeenve efo³ee peeS lees iewj ceevekeÀ Yeejleer³e Òepeeefle³eeB Je heeefkeÀmleeve yeemeceleer 385 keÀe efve³ee&le yevo nes peeS~ mebieef"le Glheeove keÀer DevegheefmLeefle ceW efve³ee&lekeÀlee& ceefC[³eeW mes hegjeves Òe®eefuele efve³eceeW kesÀ Devleie&le yeemeceleer,yeemeceleer keÀer lejn Je iewj yeemeceleer Òepeeefle³eeW ceW Devlej keÀjles nQ~ Deepe mece³e keÀer DeeJeM³ekeÀlee nw efkeÀ DeeF&.Sme.Dees. 7301 efpemekesÀ Devleie&le meYeer ÒekeÀej kesÀ Oeeve Je ®eeJeue keÀer iegCeJeÊee keÀes heefjYeeefºele efkeÀ³ee ie³ee nw,keÀes Deheveevee ®eeefnS~ Deepe Devleje&ä£er³e yeepeej ceW DeeF&.Sme.Dees. 9000 Je S®e.S. meer.meer.heer. meHeÀuelee keÀer kegÀvpeer nw~ iegCeJeÊee kesÀ mlej keÀes yeveeS jKeves nsleg efve³ee&lekeÀlee&DeeW kesÀ efueS megefJekeÀefmele Òe³eesieMeeueeDeeW keÀer DeeJeM³ekeÀlee nw~

iegCeJeÊee hej O³eeve osves keÀe keÀe³e& cee$e iegCeJeÊee efve³ev$eCe Spesefvme³eeW keÀe ner veneR nw Deefheleg yeerpe GlheeokeÀ, Spesvmeer GlheeokeÀ, J³eeheejer leLee Glheeove mes efJeheCeve lekeÀ keÀer uecyeer ÞebÉKeuee mes pegæ[s Dev³e meYeer J³eefkeÌle³eeW keÀe nw~ Òepeeefle³eeW ceW heefjJele&ve,keÀce iegCeJeÊee Jeeues yeerpe leLee efceueeJeì iegCeJeÊee ceW keÀceer kesÀ ÒecegKe keÀejCe nQ~ J³eeheejer Yeer ín efce.ceer.mes DeefOekeÀ uecyeeF& Jeeues oeveeW keÀes yeemeceleer mecePe meYeer keÀes efceuee uesles nQ leLee efceeEueie keÀjekeÀj SkeÀ ûes[ yeveekeÀj yes®e osles nQ~ FmekeÀe ÒeYeeJe hekeÀves kesÀ Ghejevle ner Keeves hej helee ®euelee nw~ Dele: yeemeceleer ®eeJeue keÀes oes ÒecegKe ÞesefCe³eeW (SkeÀ efpemeceW meele efceceer mes DeefOekeÀ uecyeeF& kesÀ oeves neW leLee otmeje efpemeceW 6.5 mes 6.9 efceceer kesÀ yeer®e kesÀ oeves neW) ceW yeeBì uesvee ®eeefnS~ yeemeceleer ®eeJeue kesÀ yeerpe keÀer Dehe³ee&hlelee Yeer ®eeJeue Glheeove ceW ÒecegKe yeeOekeÀ nw,ke̳eeWefkeÀ keÀesF& Yeer mebmLee yeerpeeW kesÀ Glheeove Je efye¬eÀer keÀe keÀe³e& mebleesºepevekeÀ ªhe veneR keÀj jner nw~ keÉÀºekeÀ mes Dev³e keÉÀºekeÀeW keÀes, yeeræpe Òemeej nesves mes, yeeræpeeW keÀer Meg×lee hej ÒeefleketÀue ÒeYeeJe heæ[lee nw~ leerve Je<eeX ceW SkeÀ yeej keÉÀºekeÀeW Je yeerpe GlheeokeÀ mebmLeeDeeW keÀes DeefYepevekeÀ yeerpe Üeje yeoue osvee ®eeefnS~ Dev³e Òepeeefle³eeW keÀes efvekeÀeueves keÀe He´efMe#eCe oskeÀj Yeer iegCeJeÊee ceW DeeMeeleerle megOeej efkeÀ³ee pee mekeÀlee nw~

efceueeJeì Yeer iegCeJeÊee keÀes yeveeS jKeves ceW meyemes yeæ[er yeeOee nw~ yeend³e SkeÀªhelee Je keÀæ[er iegCeJeÊee efve³ev$eCe ve nesves kesÀ keÀejCe kegÀí mJeeLeea lelJe iewj yeemeceleer ®eeJeue, yeemeceleer keÀer lejn kesÀ ®eeJeue leLee yeemeceleer keÀer efvecve iegCeJeÊee Jeeues ®eeJeue ceW efceueekeÀj Deheves Deehe He´ceeefCele keÀjves kesÀ ÒeeJeOeeve keÀe og©he³eesie keÀjkesÀ efve³ee&le kesÀ YeefJeº³e hej ÒeMveef®evn ueiee jns nQ~ Yeejleer³e yeemeceleer kesÀ DeefOekeÀ cetu³e nesves kesÀ keÀejCe ner Devleje&ä£er³e yeepeej ceW heeefkeÀmleeveer yeemeceleer keÀer ceebie DeefOekeÀ nw~ kegÀí JeºeeX hetJe& lekeÀ Yeejle mejkeÀej ®eeJeue kesÀ efve³ee&le nsleg v³etvelece efve³ee&le cetu³e Ieesefºele keÀjleer Leer efpemekesÀ DeefOekeÀ nesves kesÀ keÀejCe Yeejle keÀe ®eeJeue keÀce efve³ee&le nes heelee Lee~ 1997 ceW Yeejle efkeÀmeer Yeer ÞesCeer keÀe yeemeceleer ®eeJeue - $750/- ìve mes keÀce kesÀ cetu³e hej veneR yes®elee Lee peyeefkeÀ heeefkeÀmleeve heer kesÀ 385 pewmeer efÜleer³e ÞesCeer keÀe yeemeceleer ®eeJeue 415-450 [e@uej Òeefle ìve kesÀ cetu³e hej yes®elee Lee~ Fmeer keÀejCe Hetmee yeemeceleer 1 pewmeer Òepeeefle³eeW keÀe efve³ee&le yengle keÀce nes heelee Lee~ Jele&ceeve ceW mejkeÀej ves v³etvelece efve³ee&le cetu³e pewmee ÒeefleyevOe meceehle keÀj efo³ee nw~

yeemeceleer ®eeJeue kesÀ efve³ee&lekeÀlee&DeeW hej hebpeeye Je nefj³eeCee keÀer jep³e mejkeÀejeW ves kegÀí Jeºe& hetJe& ®eej ÒeefleMele ¬eÀ³e keÀj ueeiet keÀj efo³ee Lee~ Fme ÒekeÀej kesÀ keÀjeW mes Yeer yeemeceleer ®eeJeue kesÀ Yeejleer³e efve³ee&lekeÀlee&DeeW keÀes heeefkeÀmleeve mes, cetu³e ceW Òeeflemhe×e& keÀjves ceW Deewj yeeOee Glhevve nes ieF&~ iewj yeemeceleer ®eeJeue hej 75 ÒeefleMele keÀer uesJeer ueeiet nesves kesÀ keÀejCe iewj yeemeceleer ®eeJeue Devleje&ä£er³e yeepeej ceW Òeefle³eesefielee veneR keÀj mekeÀlee~ Dele: efve³ee&le kesÀ efueS iewj yeemeceleer ®eeJeue hej uesJeer keÀe ÒeeJeOeeve nìe uesvee ®eeefnS~

Yeejle mes ®eeJeue keÀe efve³ee&le efvejvlej yeæ{ jne nw~ efve³ee&le ceW ³en JeÉef× iewj yeemeceleer ®eeJeue kesÀ efve³ee&le kesÀ keÀejCe ner mecYeJe nes mekeÀer nw~ iewj yeemeceleer ®eeJeue kesÀ efve³ee&le ceW ³en JeÉef× keÀce iegCeJeÊee Jeeues (5% ìtìs) SJeb keÀce cebnies ®eeJeue keÀer ®eerve, efHeÀueerheeFvme, Fv[esvesefMe³ee, yeebiuee osMe,DeHe´ÀerkeÀe Je heef½eceer SefMe³ee leLee G®®e iegCeJeÊee Jeeues ®eeJeue keÀer DecesefjkeÀe Je LeeFuewC[ kesÀ yeepeejeW ceW yeæ{leer ceebie nw~

SkeÀ Devegceeve kesÀ Devegmeej 2006 lekeÀ keÀF& osMeeW ceW 94 ueeKe ìve ®eeJeue keÀer keÀceer nesieer~ leye meneje DeHe´ÀerkeÀe (45ueeKe ìve), HeefM®eceer SefMe³ee Je GÊejer DeHe´ÀerkeÀer osMeeW (41 ueeKe ìve) Je hetJe& meesefJe³ele mebIe (8 ueeKe ìve) ceW ®eeJeue keÀer keÀceer nesieer~ FmekesÀ DeefleefjkeÌle Yeejleer³e ®eeJeue kesÀ heejcheefjkeÀ Dee³eelekeÀ jeä£ meGÀoer Dejye (50%) F&jeve (20%) meb³egkeÌle Dejye Deceerjele (10%), yenjerve Je Dev³e HeefM®eceer SefMe³eeF& osMe (3.5%). oef#eCeer DeÖeÀerkeÀe, ªme, ³etjeshe Je peeheeve ceW Yeejleer³e ®eeJeue kesÀ efve³ee&le keÀer keÀeHeÀer mecYeeJeveeSb nQ~

• Yeejle keÀe hetJeea Yeeie (hetJeea GÊej ÒeosMe, efyenej, HeefM®eceer yebieeue, Gæ[ermee Je Deemeece)ceW Yetefce keÀer G®®e GJe&je MeefkeÌle kesÀ keÀejCe Glheeove keÀer #ecelee yengle DeefOekeÀ nw hejvleg kegÀí keÀejCeeW mes ®eeJeue keÀer GlheeokeÀlee yengle keÀce efceue jner nw~ Deemeece, efyenej Je Gæ[ermee ceW GlheeokeÀlee jeä£er³e Deewmele mes Yeer keÀce nw~ Fve jep³eeW ceW GJe&jkeÀeW keÀe Òe³eesie Yeer jeä£er³e mlej mes Del³evle keÀce nw~ Fmeer ÒekeÀej G®®e Glheeove #ecelee Jeeueer Òepeeefle³eeW keÀes Dehevee³ee peevee Yeer jeä£er³e mlej mes keÀce ner nw~ Dele: nceW GlheeokeÀlee yeæ{eves keÀe Òe³eeme keÀjvee nesiee~ leYeer nce Glheeove Je efve³ee&le yeæ{eves ceW meHeÀue nes mekeWÀies~
• iele oMekeÀ ceW GheYeeskeÌleeDeeW keÀer ceebie ceW keÀF& heefjJele&ve ngS nQ~ peneb mesuee ®eeJeue keÀer ceebie Ieìer nw JeneR DeÒeÀerkeÀe kesÀ veS GYejles yeepeejeW ceW ìtìs ®eeJeue keÀer ceebie yeæ{er nw~ Fve osMeeW ceW Dee³e kesÀ mlej yeæ{s nQ, meeOeejCe ®eeJeue keÀe Ghe³eesie keÀce ngDee nw leLee G®®e iegCeJeÊee Jeeues ®eeJeue keÀes hemevo efkeÀ³ee pee jne nw~
•  Yeejle keÀes ®eeJeue keÀer Ssmeer Òepeeefle³eeW keÀe efJekeÀeme keÀjvee ®eeefnS efpevekesÀ oeves keÀer uecyeeF& 6.6 mes 7.5 efceceer leLee 5.5 mes 6.6 efceceer leLee uecyes Je ceO³ece oeves Jeeueer Òepeeefle³eeB efpeveceW uecyeeF& Je ®eewæ[eF& Devegheele ¬eÀceMe: 3.0 Je 2.1 mes 3.0 nes efJekeÀefmele keÀjvee ®eeefnS~
•  Dehejchejeiele ®eeJeue Keeves Jeeues osMeeW ceW Devleje&ä£er³e iegCeJeÊee mlej keÀer DeeJeM³ekeÀleeSb pewmes mJe®ílee, yee¿e ªhe heweEkeÀie leLee GmekeÀes kegÀí mece³e lekeÀ mener ªhe Je iegCeeW ³egkeÌle jKes jnves kesÀ Jeebíveer³e iegCe nesves ®eeefnS~
•  peeheeve Je ®eerve, ®eeJeue DeeOeeefjle keÀF& Glheeo pewmes meeOeejCe kesÀkeÀ, ®eeJeue keÀer Mejeye Je vet[ume keÀe Glheeove meHeÀueleehetJe&keÀ keÀj jns nQ~ kesÀkeÀ keÀes íesæ[keÀj ueieYeie meYeer Dev³e Glheeo ìtìs ®eeJeue mes ner yeveeS pee jns nQ~ hejvleg Yeejle ceW mLeeveer³e leLee efve³ee&le kesÀ yeepeejeW ceW ®eeJeue kesÀ Glheeo yeveeves kesÀ DeYeer efJeMesºe Òe³eeme veneR ngS nQ~
•  DeeOegefvekeÀ ®eeJeue efceueeW keÀer mLeehevee keÀer peeveer ®eeefnS~ ueeue, jbienerve Je "erkeÀ mes Hee@efueMe ve efkeÀS ieS efíuekeÀeW keÀes Gleejves kesÀ efueS keÀuej meewjìme& Je jsMeceer ®eeJeue keÀes yeveeves keÀer lekeÀveerkeÀ keÀe efJekeÀeme leLee DeeF& Sme Dees 9000 ÒeceeCeerkeÀjCe (pees HeefM®eceer yeepeejeW ceW ÒeJesMe kesÀ efueS DeeJeM³ekeÀ nw) leLee G®®e keÀesefì keÀer hewkesÀefæpebie kesÀ efueS nj mecYeJe Òe³eeme keÀjvee ®eeefnS~
•  SkeÀ mJelev$e leLee mebieef"le mebmLee Üeje Òel³eskeÀ mlej hej iegCeJeÊee efve³ev$eCe kesÀ efueS nj mecYeJe Òe³eeme keÀjvee ®eeefnS~
•  G®®e iegCeJeÊee Jeeues yeerpeeW keÀe mebieef"le Glheeove efkeÀ³ee peevee ®eeefnS leLee GvekesÀ meeceef³ekeÀ efJelejCe hej O³eeve efo³ee peevee ®eeefnS~
•  efve³ee&le keÀer peeves Jeeueer ÞesCeer keÀe Hegveefve&Oee&jCe keÀj Fve ®e³eefvele Òepeeefle³eeW keÀer ner Kesleer keÀjvee ®eeefnS~
•  mecegêer yebojieeneW hej YeC[ejCe megefJeOeeDeeW keÀe efJemleej efkeÀ³ee peevee ®eeefnS~
•  ®eeJeue efve³ee&le mebJeà&ve heefjºeo keÀe ie"ve efkeÀ³ee peevee ®eeefnS~

ye´ïe ÒekeÀeMe, keÀevehegj

Kesle Deewj yeeæpeej

Deveg¬eÀceefCekeÀe

pegueeF&-efmele. 2001